Đi cùng NSND Phạm Khắc suốt dòng chảy Mê Kông…

NGÔ NGỌC NGŨ LONG

Quả là một điều phi thường khi ở tuổi mấp mé cổ lai hy mà NSND Phạm Khắc vẫn lăn mình cùng đoàn làm phim trong 14 chuyến đi thực tế, qua 6 nước mà dòng chảy Mê Kông đi qua: Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan, Campuchia và Việt Nam trong 4 năm (2001-2004) suốt chặng đường dài trên 100.000 kilômét… Bất kể trời giá rét trên độ cao bốn năm nghìn mét đến cả những thành viên trẻ cũng kiệt sức vì thiếu oxy, bất kể những nguy hiểm rình rập trên những con đường cheo leo đi luồn vào trong mây ở cao nguyên Thanh Tạng, bất kể đàn chó ngao dữ tợn tấn công gây thương tích cho một thành viên trong đoàn, đoàn phim vẫn đi và đã tới đích…

90 tập phim đã hoàn thành, đã trình chiếu, đã gây một tiếng vang lớn trong giới làm phim tài liệu và đã nhận được giải Cánh diều vàng năm 2007, Mê Kông ký sự tuy là công trình của một tập thể, nhưng trên hết là anh, Tổng đạo diễn, người chịu trách nhiệm, người triển khai đề tài và quyết chí thực hiện.

Nhiều năm làm Giám đốc Đài Truyền hình, nhưng dòng máu nghệ sĩ, chiến sĩ trong Phạm Khắc không bao giờ ngưng chảy… Thời chiến tranh, anh vốn nổi tiếng dũng cảm với những thước phim bằng máu thì bây giờ ở thời bình, anh quyết định mở con đường đi về thượng nguồn của Mê Kông để cùng đi theo suốt dòng chảy của nó, để khám phá những vùng đất hai bên bờ sông, để tìm hiểu hết những nét hoang sơ, huyền bí của từng vùng lãnh thổ mà dòng sông đi qua…


Sống chung với tuyết

Một ý đồ quá lớn mà nếu không có đủ tài năng, không đủ sự dũng cảm của một người lính ra trận, chắc khó lòng có thể thực hiện nổi. Nhưng có lẽ không thể không nhắc đến cái dũng cảm rất đời thường của thời bình mà không phải ông Giám đốc nào cũng làm được đó là rời căn phòng máy lạnh, tiện nghi của mình để lăn lộn cùng đoàn phim suốt cuộc hành trình gian khổ này. Cuộc hành trình mà ngay những người trẻ tuổi trong đoàn mỗi khi nhắc lại cũng cảm thấy ớn lạnh vì sự liều lĩnh rất nghệ sĩ của ông Tổng đạo diễn.

20.000 bức ảnh đã được bấm máy trong suốt cuộc hành trình, cũng đủ thấy anh say đắm và thiết tha đến mức nào những huyền bí còn tiềm ẩn suốt dòng chảy Mê Kông. Những dãy núi tuyết vĩnh cửu, hùng vĩ ở phía Bắc tỉnh Thanh Hải thuộc cao nguyên Thanh Tạng, những thảo nguyên chập chùng, bất tận ẩn hiện trong sương, những vẻ đẹp kỳ ảo đến mê hồn và những sinh hoạt vui tươi của cư dân Tạng Tộc trên thảo nguyên xanh mút mắt.


Những cô gái Bạch ở Đại Lí (Vân Nam)

Suốt hành trình Mê Kông, anh không bỏ qua bất cứ cái gì, từ một bông hoa dại bên đường đến nụ cười của cô sơn nữ; một đám cưới chở bằng xe máy đến tòa nhà lộng lẫy mà Tạng vương đã xây để rước công chúa Văn Thành về Tây Tạng; từ khu ruộng bậc thang vùng Vân Nam đến màu áo đỏ chói sặc sỡ của các cô gái Di ở Lệ Giang… Tất cả những bức ảnh như có ngôn ngữ riêng, tâm hồn riêng, một khám phá riêng của từng vùng đất.


Dát vàng lên tảng đá

Dòng chảy của Mê Kông theo từng bức ảnh của anh đưa chúng ta đi xuôi về Myanmar với những ghềnh đá hình thù muôn vẻ, với những ngôi chùa và tượng Phật được dát vàng lộng lẫy, cả những tảng đá vàng linh thiêng rực sáng một góc trời vì mỗi ngày đều có hàng ngàn phật tử đến kính cẩn dát vàng lên đó…


Cánh đồng Chum ở Xiêng Khoảng

Và đây là cánh đồng Chum nổi tiếng ở thượng Lào, khu vườn tượng Phật ở Viêng Chăn, chùa Vạt Phu ở Nam Lào, di sản văn hóa thế giới… Đến Thái Lan chúng ta sẽ đi vào thị trấn đỉnh Tam Giác Vàng cạnh dòng Mê Kông ở biên giới Lào - Thái rồi vào Campuchia, vương quốc của cây thốt nốt với Biển Hồ mênh mông, với khúc sông 4 mặt, với những làng chài ven sông, nghề chạm bạc, nghề làm gốm, nghề tạc tượng… Và bước vào quần thể Angkor nổi tiếng ở Siêm Rệp với bộ rễ cây như con thuồng luồng bao trùm cả ngôi đền Taprom, nơi Hollywood đã chọn cảnh quay “Bí mật ngôi mộ cổ”, và với Angkor Watt, Angkor Thom hùng vĩ, huyền bí…


Đền Ta Prom

Rồi cuối cùng xuôi về Việt Nam từ thượng lưu đổ về hạ lưu với hai nhánh sông Tiền và sông Hậu, với một hệ thống kênh rạch chằng chịt ở đồng bằng sông Cửu Long, với chợ nổi Phụng Hiệp, làng bè Châu Đốc, làng gốm Cổ Chiên, vườn dừa Bến Tre, rừng tràm và cây đước Cà Mau…


Cây Đước trong sinh hoạt cư dân ở Cà Mau

Một chuyến đi dài trong 4 năm, 20.000 bức ảnh giờ chắc lọc chỉ còn 630 bức trong tập ảnh Phạm Khắc – Mê Kông ký sự[*]. Với phim, anh đã hoàn thành ước vọng, nhưng với ảnh, anh đành bỏ lại nửa chừng…

Tháng 5/2005, nghĩa là chỉ một năm sau chuyến đi cuối cùng, anh đã vĩnh viễn ra đi, bỏ lại một công trình còn dang dở… Mê Kông chảy qua 6 nước, bộ phim là một khám phá đầy chất thám hiểm phiêu lưu và cũng đầy ắp nhân văn với biết bao mối quan hệ về lịch sử, văn hóa, kinh tế, tôn giáo của từng vùng đất. Tập ảnh của anh chính là Vĩ thanh của 92 tập phim đã trình chiếu. Đó là những điều vẫn chưa nói hết trên phim, là tình yêu là tâm huyết của người nghệ sĩ đối với cuộc đời…

 

(*)

NXB Văn Nghệ phát hành tháng 5/2009.