Tư liệu lịch sử

Những ngày Tết không quên

Trong đời một con người, có những ngày Tết mà người ta không thể nào quên. Đối với tôi lần đầu cảm nhận niềm vui ngày Tết là hồi còn nhỏ, lúc ấy độ 5 hay 6 tuổi được bà ngoại dắt đi chợ Tết trong làng quê. Bà mua cho tôi một cây “lung tung” giá chỉ một đồng xu thôi mà tôi mừng hết biết. Món đồ chơi rất thô sơ. Một thanh tre uốn cong, giấy hồng đơn phất hai bên thẳng băng, phẳng lì như hai mặt trống.

Những mùa xuân thương nhớ

Mậu Thân 1968 là cột mốc lịch sử được làm nên bởi lòng quả cảm, trí thông minh và anh dũng tuyệt vời của quân dân hai miền Nam Bắc. Cuộc tổng tiến công đã huy động tổng lực các lực lượng từ bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích đến đặc công, biệt động, pháo binh, tình báo, cả chiến hào lòng dân trong nội đô… Nhưng lịch sử Mậu Thân 1968 cũng đã được viết nên bằng giọt máu của bao chiến sĩ, đồng bào. Có biết bao bà mẹ mất con, có biết bao những đứa trẻ mất cha mẹ và có biết bao những người vợ mất chồng. Tôi đã gặp lại những người phụ nữ tiễn chồng ra đi năm ấy, hơn 40 năm qua mà đôi mắt của những người vợ góa vẫn sâu thẳm nỗi nhớ thương.

Những huyền thoại tình yêu

Trong chiến tranh, những chàng trai cô gái đã yêu nhau như thế nào, có lãng mạn và nồng nàn như bây giờ đôi lứa đang yêu?

Những bài viết trên La Cloche Fêlée, l’Annam và La Lutte của ông Nguyễn An Ninh

Đầu những năm hai mươi của thế kỷ XX, nghĩa là ngay từ thời Tây còn làm chủ Đông Dương, tại Sài Gòn có một tờ báo viết bằng tiếng Pháp có tên là La Cloche Fêlée xuất hiện, thì ông Nguyễn An Ninh được đồng bào ở khắp ba miền Nam - Trung - Bắc biết đến như một nhân sĩ có tinh thần yêu nước, như một nhà trí thức dũng cảm dám chống Tây. Nhất là đồng bào ở Nam Kỳ không ai là không nhắc đến tên tuổi của ông Ninh, không ai là không kể cho nhau nghe những chuyện về ông Ninh…

Những bà hoàng hai vua

Niềm hạnh phúc nhất của người phụ nữ là ấm êm bề gia thất, con cháu đề huề, có ai lại thích cảnh “nửa đường gãy gánh”. Các bậc mẫu nghi thiên hạ cũng thế, tuy nhiên binh đao thời cuộc đảo điên đã khiến cho biết bao bà hoàng hậu khắp năm châu mang tiếng oan “Hoàng hậu hai vua”.

Nhật ký chiến trường Điện Biên Phủ

Họa sĩ, nhà báo, Đại tá Phạm Thanh Tâm (Huỳnh Biếc) của hơn 60 năm về trước, lúc chiến dịch Điện Biên Phủ còn chưa bắt đầu, là chàng chính trị viên trung đội 22 tuổi của Đại đoàn 351, có nhiệm vụ đi cùng đoàn văn công ra mặt trận Điện Biên Phủ phục vụ bộ đội. Chứng kiến lính Pháp, lính Mỹ đốt nhà, giết hại dân làng, nhưng cái nhìn của người lính trẻ đối với chiến tranh lúc ấy như sau: “Trong chiến tranh có tình yêu và cả sự hận thù,… nhưng hận thù không đủ để đánh bại chiến tranh. Chúng tôi phải có một tình yêu lớn, tình yêu đất nước và tình yêu con người…”. Đó cũng chính là những cảm xúc mà người lính trẻ Phạm Thanh Tâm đã thể hiện trong nhật ký Chiến dịch Điện Biên Phủ 1954 khi ông đã tham chiến được 7 năm (15 tuổi ra vùng kháng chiến chống Pháp). Ông nói, khi viết nhật ký, ông không viết với mục đích là sau này sẽ xuất bản nó, tuy vậy, một người Pháp mê tranh của ông đã tình cờ bắt gặp khi đến nhà ông mua tranh và đã xin ông mang về Pháp dịch sang tiếng Anh và Pháp (cuốn sách dày 188 trang do NXB Armand Colin (Pháp) ấn hành tháng 2-2011 mang tên Cuốn sổ chiến tranh của một thanh niên Việt Minh ở Điện Biên Phủ). Ngay khi cuốn sách xuất bản, ngày 15-2-2011, báo Pháp Le Point đưa tin: “…Cho tới nay đã có hàng trăm, hàng ngàn cuốn sách nói về chiến tranh Đông Dương với kết thúc là thất bại của Pháp ở Điện Biên Phủ, song đại đa số đều do các cựu binh Pháp viết và hầu hết mang nặng tâm lý của những người thất bại… Nhưng đến cuốn sách của Phạm Thanh Tâm, độc giả có thể hiểu thêm về cuộc chiến tranh Đông Dương và thất bại của Pháp ở Điện Biên Phủ qua cái nhìn không hề thù hận của một người lính Việt Minh… và thông qua cuốn sách, Phạm Thanh Tâm đã lý giải cho độc giả biết vì sao và bằng cách nào mà Quân đội nhân dân Việt Nam đã khiến người Pháp bất ngờ và phải thua trận…”.


Hồn Việt xin trích đăng đoạn nhật ký viết ngay ngày chiến thắng Điện Biên Phủ giới thiệu cùng bạn đọc.

Nhân đọc Lịch sử cách mạng của Đảng bộ và nhân dân Phượng Dực (1945-1954) Tập I. Sơ thảo. 1995

Một ông bạn quê làng Phượng Dực có nhã ý cho tôi mượn xem cuốn “sử làng” này. Tôi đọc một hơi, thấy rất thú vị, bổ ích. Cuộc kháng chiến của chúng ta là rất vĩ đại, nhưng cứ nói và viết lung tung, thì không thấy hết cái vĩ đại đó. Phải về tận làng, tận dân, ở cơ sở, nơi gánh chịu thương đau và cũng là nơi chiến đấu kiên cường, mới hiểu thêm được những trang lịch sử vẻ vang.

Nhận định của giới sử học phương Tây về cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 (*)

Khi nghiên cứu cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam, giới sử học phương Tây đều nhất trí nhận định tầm quan trọng của cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968 mà họ gọi là “cuộc tiến công Tết” hay – ngắn gọn hơn – “Tết”. Chẳng hạn: Đây là “những trận đánh đẫm máu nhất của chiến tranh” (George C. Herring) (1), đây là “một trong những trận đánh có tính quyết định nhất trong lịch sử nước Mỹ” (Phillip B. Davidson) (2), đây là một trong “những trận đánh có tính quyết định nhất của thế kỷ XX” (Noble Frankland và Christopher Dowling) (3)…

Nhân danh Đảng

1. Chừng năm 1963, xã Đồng Xuân thuộc huyện Lập Thạch, quê tôi tuy khuất nẻo sau những vùng đồi, rừng cọ trung du, nhưng dưới chân đồi lại có đồng ruộng khá tươi tốt, nên được ông Kim Ngọc, lúc đó là Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc đưa Ba khoán, một cơ chế quản lý nông nghiệp còn đang hình thành về để thực nghiệm.

Nguyễn Trường Tộ: võ bị, viện dục anh, trường Kỹ thuật, nhân sự, đánh úp Gia Định

TS. BÙI KHA
(California)

Nhiều người nghĩ lầm là Nguyễn Trường Tộ (NTT) có tư tuởng canh tân đổi mới, thực dụng, và có chương trình mở trường Kỹ thuật… Chúng tôi sẽ dẫn chứng một số đề nghị của ông để biết thực chất về các mỹ từ nêu trên.

Nguyễn Trường Tộ và vấn đề chủ hòa

TS. BÙI KHA (California)

Nguyễn Trường Tộ quê tỉnh Nghệ An, sinh khoảng năm 1828 (có người viết sinh năm 1830…), mất 1871, thọ 41 tuổi. Nhiều năm sống bằng nghề dạy học, ông có công xây dựng một nhà thờ lớn tại Sài Gòn, và chỉ huy đào Thiết cảng, được vua khen thưởng. Ông là tác giả 58 bản Điều trần gửi vua Tự Đức đề nghị “canh tân, đổi mới, thực dụng”, và những bản Điều trần này đã làm nhiều người nghĩ rằng, ông có chương trình cải cách canh tân. Tuy nhiên, ngày nay sử liệu và nhiều mâu thuẫn nội tại của chính các bản Điều trần ấy khiến chúng ta cần đặt lại vấn đề…