Văn học

Về hai câu thơ của Xuân Diệu

Xuân Diệu là thầy dạy nghề của tôi, là một trong những nhà thơ tôi ngưỡng mộ và kính trọng sâu sắc. Tôi đặc biệt bái phục hai câu thơ của ông:

Về chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa*

Chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa là một phạm trù lịch sử. Và ta nên xem xét nó trong hoàn cảnh lịch sử đặc thù; gạn lọc, kế thừa thành tựu, cái mạnh, cái hay, thay thế đổi mới những điểm còn yếu, còn áp đặt. Không vì Liên Xô tan vỡ mà đập vỡ luôn, chôn vùi luôn cả những thành quả văn học nghệ thuật một thời; những sáng tạo cá nhân tuy có gắn với thời thế, thời đại… vẫn là tâm huyết, tài năng. Chẳng hạn hiện nay đã có Bách khoa toàn thư về Sholokhov (2013), hay các tác phẩm điện ảnh kinh điển như Chiến hạm Potemkin, Đàn sếu bay qua, Bài ca người lính… Tính nhân dân, tính nhân văn, niềm tin yêu lạc quan về con người, về lịch sử… có bao giờ lại cũ. Mặc cho bao khó khăn, phức tạp, thiếu ánh sáng lý tưởng trên đường đi tới, chiến tranh, cạnh tranh, cái Ác đôi khi lộng hành, nhân loại vẫn không mất hy vọng. Chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa không phải là hướng sáng tác duy nhất, độc tôn; và về lý luận ta còn phân vân về cái gọi là phạm trù phương pháp, về sự lắp ghép xã hội chủ nghĩa vào hiện thực còn đơn giản, và nhiều lúc còn điển quy vội vã… còn trong thực tế, đôi khi nó đã bị diễn dịch thô thiển… Nhưng ta vẫn cần công nhận là trong một thời khắc lịch sử nó đã lập nên kỳ tích. Và không có kỳ tích nào là không có tì vết, nhưng dù có tì vết nó vẫn là kỳ tích! Rẻ rúng nó là không có trái tim, không còn ký ức.

H.V.

Về cái chết của Quan Vân Trường

Trong Tam quốc diễn nghĩa, sau thế chân vạc đang được mở ra ở Tây Xuyên với chiến thắng của tập đoàn Lưu Bị - đánh chiếm Tứ Xuyên, đánh chiếm Hán Trung, rồi Lưu Bị lên ngôi... thì ở Kinh Châu, sau những trận thắng ban đầu, là sự thất thủ từ từ, từng bước, dồn dập và cực kỳ bi thảm của chín quận Kinh Tương, cùng với cái chết lẫm liệt của Quan Vũ (1), một trong những anh hùng vĩ đại nhất của thời Tam quốc, đồng thời cũng là một trong những con người lỗi lạc của lịch sử và ký ức của nhân dân Trung Hoa.

Về cái chết của đại văn hào Nga Lev Tolstoy

ÁM ẢNH BỞI NHỮNG CÁI CHẾT CỦA NGƯỜI THÂN…

Bá tước Lev Nikolayevich Tolstoy sinh ngày 28 tháng 8 (tức ngày 9 tháng 9 theo lịch hiện nay(*)) năm 1828 tại điền trang Yasnaya Polyana thuộc tỉnh Tula. Yasnaya Polyana là nơi Tolstoy khởi đầu sự sống của mình, là nơi khơi nguồn sáng tạo nghệ thuật, là nơi chứng kiến những tìm tòi, những biến chuyển trong nghệ thuật cũng như trong những tư tưởng triết lý, đạo đức của ông, và đó cũng là nơi mà vào đêm 28/10/1910 ông đã chạy trốn, từ bỏ tất cả: gia đình, tài sản... để đi trên con tàu vô định đến cái chết khi đã ở tuổi 82 và tên tuổi đã nổi tiếng trên thế giới.

Về bản dịch thơ Hồ Xuân Hương của Giáo sư - nhà thơ J. Balaban

Năm 2002, tôi nhận được thư của GS J. Balaban. Bức thư lời lẽ nhã nhặn, tình cảm nồng hậu của một GS người Mỹ mà tôi chưa hề được gặp, được làm quen; chứng tỏ một mối quan tâm đến văn hóa Việt Nam và những dự định tốt đẹp vun bồi cho nền văn hóa ấy bằng nhiều cách. Toàn văn bức thư dịch ra tiếng Việt như sau:

Về bài “Cẩm sắt” của Lý Thương Ẩn - Từ ý nghĩa bài thơ đến tiếng đàn sum họp của Thúy Kiều

Trên đường từ Việt Nam trở về lại Canada, tôi ghé Tokyo, thăm anh bạn cũ đang ốm nặng. Một tối, trước giờ đi ngủ, tình cờ trong nhà có cuốn Ri Shôin (Lý Thương Ẩn; 812?-858), tôi lấy ra xem. Lý sống vào thời vãn Đường Trung Quốc, một thời kỳ có lắm bế tắc về chính trị và xã hội, nhưng chín mùi về văn hóa nghệ thuật. Tuy đỗ đạt cao, Lý không mấy may mắn trên bước hoạn lộ. Thơ Lý được ưa chuộng nhưng nổi tiếng hóc búa. Trong thơ có nhiều điển tích, giàu hình tượng, mà cũng chứa lắm ẩn dụ khó giải mã.

Về "Nỗi buồn chiến tranh"

Bảo Ninh là một tài năng, một tài năng độc đáo. Ngặt một điều, cái độc đáo quan trọng nhất của anh là ở cách nhìn khác về cuộc chiến tranh chống Mỹ xâm lược. “Chính thống” nói “thắng lợi”, nói “anh hùng”…, thì anh, bằng tiểu thuyết của mình “nói điều ngược lại: đây là cuộc chiến tranh “thất bại”, nói như một tờ báo hải ngoại, tờ Hợp Lưu thì phải: đọc xong cuốn tiểu thuyết này, ta thấy Việt Cộng thảm bại. Và là một cuộc chiến tranh hết sức bi đát, buồn bã, rữa nát… từ trong tinh thần, tâm trạng, hành động.

Văn nhân vẽ mỹ nhân

Thật kỳ lạ, sân khấu và điện ảnh dù có phát triển vượt bậc, với kỹ thuật hóa trang, kỹ xảo tài tình, cũng không làm khán giả thỏa mãn khi tái hiện những người đẹp “chim sa cá lặn” trong lịch sử. Hãy nghe Tào Thực- người con trai thứ ba dòng chính thất của Tào Tháo miêu tả vẻ đẹp của người phụ nữ trong Lạc thần phú -  Phong Đảo dịch nghĩa:

Văn học Việt “xuất ngoại”: Tự “bơi” là chính

Dòng chảy ngược những tác phẩm văn học Việt Nam (VHVN) ra thế giới không phải là “sự kiện” mới, vẫn âm thầm trong nhiều năm qua nhưng đến nay, thay vì chờ đợi nhà xuất bản (NXB) các nước tìm đến đặt hàng và mua bản quyền như trước đây, các NXB trong nước đã chủ động hơn với nhiều kế hoạch đưa VHVN “xuất ngoại”.

Văn học trẻ thờ ơ với hiện thực? Truyền lửa dấn thân

Tổ chức những cuộc thi văn chương, trại sáng tác, xây dựng tủ sách, thành lập hội nhóm, diễn đàn… là những hoạt động có ý nghĩa góp phần tạo dòng chảy sôi động cho văn học trẻ